Trafik kazası sonrası boyun ağrısı: Kamçı (Whiplash) Yaralanmaları

0
1218
views

Whiplash yaralanması genellikle trafik kazaları sonucunda görülen, omurganın kamçıya-kırbaç hareketine benzer bir hareket, yani , belden başlayarak başa doğru yayılan ani ve şiddetli bir dalga hareketi yaptığı bir kaza manevrasıdır. Tipik whiplash travmaları, belin kemerle sabit tutulduğu ve başın önce şiddetlice arkaya ve daha sonra öne atıldığı, özellikle bulunduğunuz araca ‘’arkadan vurulan’’ kazalarda görülür.

Ani düşmeler, spor travmaları da whiplash yaralanmalarına yol açabilir.

Neden özellikle arkadan vurulan kazalar?

 Elbette ki siz bir araca şiddetle çarparsanız da, şiddete bağlı olarak boynunuzda bu tarz bir yaralanma olabilir, lakin çarpan kişi sizseniz başınız önce ÖNE sonra ARKAYA gidecektir. Önde başınızın gideceği son nokta çenenizin göğüs duvarınıza değmesi ile sınırlanacaktır.

Başınız arkaya gittiğinde de ilk vurma anı kadar şiddetli olmayacaktır. Bu hareketler, omurganın fizyolojik hareket sınırları içerisinde olacağı için hasar çok görülmeyecektir.

Şayet sizin bulunduğunuz araca arkadan bir çarpma olursa, bu sefer başınız önce ARKAYA sonra ÖNE gidecektir. Bu durumda, baş kökünün sırta değmesine kadar genişliği olan, günlük hayatta omurganızın pek alışık olmadığı bir hareket açığa çıkabilmektedir. Asıl yaralanma mekanizması da budur.

Peki  bu manevra dokulara ne yapıyor?

Hasar sıklıkla boyunda;  kasların burkulması, eklem çıkığı, ligament ve bağların hasarı, sinir dokusunda aşırı gerilme olarak görülür, hatta ciddi kazalarda omurlarda kırığa sebebiyet verebilir.

BELİRTİLER

Whiplash yaralanmalarında semptom ve bulgular etkilenen yapıya göre değişmektedir. Ağrılı bölgede şiddetli kas spazmı olabilir. Eklem hareket açıklığı , belirgin olarak kısıtlanmış olabilir. Boyun ve omuzlarda ağrı ve baş ağrısı en sık görülen belirtilerdir.

Kaslarda güç kaybı, kollarda uyuşma, bel ağrıları, baş dönmesi, görme bozuklukları, ışığa duyarlılık veya konsantrasyon yada hafıza zorlukları gibi bir dizi diğer belirti de ortaya çıkabilir.

Dün kaza yaptım, bu belirtilerin hiçbiri yok. Gündelik hayatıma hemen geri dönebilir miyim?

Bu durumda aceleci olmamakta fayda var. Belirtiler, hemen kazadan sonra ya da birkaç gün içerisinde ortaya çıkabilir. Bazılarıysa haftalar içerisinde yavaş yavaş gelişebilir. Dolayısıyla birkaç hafta ani, şiddetli boyun hareketleri yapmamakta yarar var.

Kronik whiplash

Yaralanma oldu ve iyi tedavi edilmediniz veya kendinizi koruyamadınız. Bu durumda ağrıların kronik hale gelme riski vardır. Kronik ağrı da sinir sisteminizin aşırı hassaslaşıp ‘’ağrılı olmayan uyaranları da ağrılı gibi algılamanıza’’ yol açabilmektedir. Hissettiğiniz ağrı, bir semptom olmaktan çıkıp, adeta yeni bir hastalıkmış gibi davranıp hayatınızı kabusa çevirebilir. Bu durumda oklar bir fizyoterapiste görünüp detaylı muayene sonrası derhal tedaviye alınmanız gerektiğini gösteriyor.

Whiplash yaralanmalarında egzersiz tedavisi

Genellikle egzersiz programına, derin boyun kaslarında aktivasyona ve düşük yüklenmeye yol açacak hafif egzersizlerle başlanır. Sonra derin postüral kasların güçlendirilmesine ve probleme yönelik spesifik egzersizlere geçilir. Son aşamada, egzersizlerin şiddeti, hastanın günlük yaşamda boynunu rahatlıkla kullanabileceği seviyeye kadar arttırılarak normale dönüş sağlanmaya çalışılır.

Öncelikle başı öne eğme(fleksiyon)  ve yana döndürme (rotasyon) egzersizleri ile başlanır. Egzersizlerin ağrıyı arttırmayacak açıklıkta uygulanması gerekmektedir. Erken dönemde izometrik egzersizlere de geçilebilir. Ağrısız tam hareket açıklığı sağlandıktan sonra dirençli güçlendirme egzersizlerine başlanır. Skapulayı (kürek kemiğini) stabilize edici kasların güçlendirilmesine de, ağrı oluşturmadan erken dönemde başlanabilir.

Elbette ki her egzersiz kişiye özel planlanmalı ve ilerletilmelidir, burda sadece genel anlamda bir egzersiz planından söz etmekteyiz.

Güçlendirme Egzersizleri

Boyun kaslarını güçlendirmenin yanında, bu bölge ile yakın ilişki içerisinde olduklarından omuz çevresi ve sırt bölgesi kaslar da güçlendirilmelidir.

Güçlendirme egzersizleri başlangıçta tek setten oluşan 5 tekrarlı ve 1-2 sn tutma süresi ile uygulanırken hastadaki iyileşmeye göre set sayısı, tutma süresi ve tekrar sayısı arttırılabilir.

Yapılan bir araştırmada, servikal kamçı yaralanması bulunan 40 hastada, semispinalis kapitis kasında diğer kaslara oranla daha fazla tetik nokta olduğu saptandı. Bu durumda kazadan en çok etkilenen kasın bu olduğu düşünülebilir ve tedavilerde öncelik verilmelidir. (3) 

Arka grup kaslar özellikle güçlendirilmelidir. Bu baş ile “hayır” deme hareketi ile çalıştırılabilir. Yatakta sırtüstü yatarken, boyun kavisi bir rulo ile desteklenir. Hasta, başıyla hayır hareketini minimal yaparak ruloyu sıkıştırmaya çalışır.

Proprioseptif Egzersizler

Boyun, yüksek oranda mekanoreseptör içermesi nedeniyle propriyosepsiyon duyusu (vücudun uzaydaki konumu, eklemler-kaslar-tendonlardaki gerilme-kasılma-gevşeme oranını hissettiğimiz duyu) açısından oldukça önemli bir bölgedir. Whiplash yaralanmalı hastalarda eklem pozisyon duyusu bozukluğunun 5 haftalık rehabilitasyon sonrasında düzeldiği gösterilmiştir.

 Baş ve göz hareketlerinin kombine edildiği, bakış stabilitesi, göz takibi, göz baş koordinasyonu ve denge egzersizleri propriyosepsiyon bozukluğunda kullanılan egzersizlerdir. Hastanın eklem pozisyon duyusu, göz hareketlerinin kontrolü ve denge ile ilgili değerlendirme testleri uygulanarak hastanın problemlerine uygun  egzersizler düzenlenir.

Örneğin, baş-sabit göz takibinde, hastadan fizyoterapistin tuttuğu bir objeyi başını sabit tutarak gözleriyle yukarı-aşağı veya sağ-sol yönde takip etmesi istenir.

Mobiliteyi Sağlayan Egzersizler

Hipomobilite varlığında (hareketlerde azalma durumu) germe egzersizleri günde 2-3 kez, 5 tekrarlı ve 15-30 sn olmalıdır. Arkaya boyun kaslarının esnekliği için ‘’baş onaylama egzersizi’’ yapılabilir.

Hipermobilite varlığında (hareketlerde riskli derecede artış durumu), hipermobilite yönünün tersine yapılacak bir güçlendirme önemlidir.

Korse/boyunluk kullanımı

Yapılan çalışmalarda aktif hareketlerin, whiplash yaralanmalı hastalarda boyunluk ve istirahat önerilen hastalardan daha fazla ağrıyı azalttığı gösterilmiştir. (1-2)

Korse kullanımının gerekli olduğu durumlarda, aksi bir durum yoksa, korseyi ara ara çıkarıp minimal egzersizler ile desteklemek gerekmektedir.

ÖNLEME

Arabanızdaki  kafalıklar olası bir kazada boyun ağrısının şiddetini azaltabilir. Kafalıkların yüksekliklerinin doğru şekilde yerleştirildİğinden emin olun.

Fzt. Ecenur Şirin


Kaynaklar

  • Rosenfeld M, Gunnarsson R, Borenstein P. Early intervention in whiplash-associated disorders: a comparison of two treatment protocols. Spine 2000;25:1782-7. (1)
  • Schnabel M, Ferrari R, Vassiliou T, Kaluza G. Randomised, controlled outcome study of active mobilisation compared with collar therapy for whiplash injury. Emerg Med J 2004;21:306-10. (2)
  • Servikal Kamçı Yaralanması Sonrası Miyofasiyal Bulguları Olan Hastaların Ayrıcı Özellikleri , Thierry EttlinCorina Schuster, MPtSc, PT, Robert Stoffel, PT, Andreas Brüderlin, PT (3)
  • Jull G, Sterling M, Falla D, Treleaven O’Leary S. Therapeutic exercise for cervical disorders: Practice pointers. In: Whiplash, Headache, and Neck Pain: Research-Based Directions for Physical Therapies, 1st ed., Churchill Livingstone Elsevier 2008;207-29 (4)
  • Ketenci A, Şahin N, Durmuş B. Terapötik egzersizler 1: Servikal ve lomber omurga egzersizleri, Akademi Yayınevi, İstanbul, 2014 (5)
  • Ylinen J, Takala EP, Nykanen M, Hakkinen A, Malkia E, Pohjolainen T, et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003;289:2509-16 (6)

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here