Kalça protezi ameliyatı sonrası iyileşme süreci ve bilinmesi gerekenler

0
2893
views

Dejeneratif ve inflamatuar hastalıklar başta olmak üzere birçok kalça sorunu, hastada ağrıya ve kalça hareketlerinde kısıtlanmaya neden olmaktadır. Şayet kalça ekleminiz artrit, kırık veya diğer sebeplerden dolayı hasar görmüşse yürüme, merdiven inip çıkma ve sandalyeye oturup kalkma gibi aktiviteleri yapmak zorlaşabilir ve bu aktiviteler ağrılı olabilir. Zamanla kalça eklem sertliği (hareket kısıtlılığı) oluşacağından ayakkabı ve çorap giyme zorlaşır. İstirahat sırasında dahi kalça bölgesinde rahatsızlık hissi olabilir.

Ağrısız ve hareketli bir kalça eklemine yeniden kavuşmak hastaların temel isteğidir. Ayrıca hastalar eskiye oranla, ağrılarını ve kısıtlanan aktivitelerini olduğu gibi kabul etmek yerine, ağrılarının tamamen giderilmesini ve normal vücut fonksiyonlarının devam etmesini istemektedirler. Tedavide, başlangıçta konservatif tedavi yöntemleri uygulanmalıdır.Hastaya aktivitelerini düzenlemesi, analjezik alması, kilo vermesi ve baston kullanması önerilmelidir. Konservatif tedaviler başarısız kaldığında total kalça protezi(TKP) önerilmelidir. Total kalça protezi uygulaması günümüzde güvenli ve ağrının azaltılmasında, kalça eklem hareket genişliğini arttırılmasında, zorlaşmış olan normal günlük aktivitelerin tekrar kazanılmasında etkili bir cerrahi tedavi yöntemidir. TKP’nin temel endikasyonu kalçada, radyolojik incelemeyle de gözlendiği gibi, yıkımın eşlik ettiği ağrıdır. TKP büyük bir cerrahidir ve son seçenektir.

TKP sonrası hastaların iyileşmesi için, fonsiyonlardaki kayıpların giderilmesi veya kaybolan fonksiyonların geri kazanılması gerekmektedir. Bu nedenle kalça artroplastileri sonrasında fizyoterapi rehabilitasyonun yeri ve fizyoterapistin tedavideki rolü oldukça önemlidir. TKP sonrası fizyoterapi ve rehabilitasyonun, hastaların ağrısını azaltmada, eklem hareketliliğini arttırmada, fonksiyonel düzeyini geliştirmede olduğu kadar, cerrahi sonrası komplikasyonları önlemede veya azaltmada da çok yararlı etkileri vardır. Ayrıca sağlık ile ilgili yaşam kalitesini arttırmada ve hastanede kalış süresini azaltmada çok etkilidir. TKP sonrası düşmeler, kas zayıflıkları ve zayıflıklara bağlı protezde gevşeme sorunları gibi durumlar için rehabilitasyonun geç dönemdeki koruyucu etkisi de önemlidir.

TKP’nın fizyoterapi ve rehabilitasyon programı genelde şunları içerir:

  1. Cerrahi öncesi rehabilitasyon ve bilgilendirme,
  2. Cerrahi sonrası rehabilitasyon ve komplikasyonları önleme,
  3. Yürüme eğitimi ve fonksiyonel rehabilitasyon,
  4. Ev egzersizleri ve tavsiyeler

CERRAHİ ÖNCESİ REHABİLİTASYON

TKP  ameliyatı olacak hastalarda cerrahi öncesi rehabilitasyon programı olarak uygulanan egzersiz yaklaşımlarının ağrıyı azaltabileceği ve fiziksel fonksiyonları arttırabileceği, bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.

Cerrahi öncesi rehabilitasyon programı almış ve ameliyata iyi hazırlanmış hastalarda:

  • Erken ayağa kalkma ve yürüme sağlanır
  • Hastanede kalış süresi azalır
  • Cerrahi sonrası ağrı kesicilere olan gereksinim azalır.
  • Daha gerçekçi beklentiler olur ve hasta tatmini artar.

Fizyoterapist  tarafından uygulanan ev temelli yoğun bir cerrahi öncesi egzersiz programının, özellikle TKP ameliyatı olacak çok yaşlı hastalarda önemli gelişmeler sağladığı ortaya çıkarılmıştır. Cerrahi öncesi rehabilitasyon programı sırasında, ameliyat öncesi yürüme yardımcılarının tanıtılması ve yürüme ile ilgili tüm tekniklerin önceden öğretilmesi nedeniyle, çok yaşlı hastalarda bile erken ayağa kalkma ve yürüme ilgili fonksiyonların rahatlıkla başarılabildiği gösterilmiştir.

CERRAHİ SONRASI REHABİLİTASYON

Cerrahi sonrası erken dönemde derin ven trombozu gelişimini veya tromboembolik olayları önlemek için  bazı fizyoterapi uygulamalarına da yer verilmesi gerekir. Bunun için, kompresyon bandajları veya elastik çorap kullanımından, klasik masaj uygulamasından, bacakların kalp seviyesinin üstüne çıkacak şekilde yükseltilmesinden, aktif ayak bileği pompası olarak tanımlanan ayak bileği egzersizleri başta olmak üzere aktif alt ekstremite egzersizlerinden ve derin solunum egzersizlerinden yararlanılır.

TKP’li hastaların rehabilitasyonuna, hastaneden taburcu olduktan sonraki dönemlerde de devam edilir. Genellikle bu programlarda kas kuvvetini, kas gücünü, yürüme hızını ve hareketliliği arttırmak için kuvvetlendirme egzersizleri ve merdiven inip-çıkma gibi fonksiyonel aktiviteler kullanılır.

Yapılan çalışmalarla evde veya rehabilitasyon merkezlerinde geç dönem uygulanan rehabilitasyon programlarının, TKP’li yaşlı hastalarda görülen kronik ağrıları ve bacaktaki kas sertliklerini azalttığı, fiziksel fonksiyonları arttırdığı ve düşmeleri azalttığı ortaya konulmuştur.

Hidroterapi ve Akuaterapi

Hidroterapinin ve akuaterapinin hem ısı etkisi ile genel gevşeme sağlaması, hem de suyun kaldırma özelliği ile hareketlerde kolaylık sağlaması nedeniyle TKP’li hastalar için oldukça yararlı etkileri vardır. Akuaterapi, özellikle kas fonksiyonlarında tam kayıp olan hastalarda çok etkilidir. Suyun kaldırma gücü, hastanın eklemleri ve yumuşak dokuları üzerine gelen stresleri azaltır; suyun ılıklığı ise kan akışını hızlandırır ve kaslara gelen oksijeni arttırır; bu da iyileşmeye yardımcı olur ve ağrının duyusal olarak yorumlanmasını düzenler.

Evdeki Planlamalar

Evinizde yapacağınız birkaç değişiklik iyileşme döneminiz boyunca size yardımcı olacaktır. Aşağıdaki uygulamalar günlük aktiviteler sırasında siz yardımcı olabilir;

  • Duş ya da banyodaki tutunma çubuklarını ve güvenlik barlarının gevşemiş olmadığından emin olun, onları güvenli olacak şekilde sıkıştırın
  • Tüm merdivenlerdeki tutunma kollarını sağlamlaştırın
  • İyileşmenin erken döneminde sert yastığı ve arkalığı ile 2 kolu olan sabit bir koltuk kullanın. Koltuğun yastığı dizlerin kalçalardan daha aşağıda kalmasını sağlamalıdır.
  • Tuvalet yükselticisi kullanın
  • Banyo yaparken sabit bir duş bankı ya da sandalyesi kullanın
  • Banyoda uzun saplı sünger ya da duş hortumu kullanın
  • Giyinmede ve çorap giymede yardımcı cihazlar, uzun saplı ayakkabı çekecekleri kullanarak kalçanızı aşırı eğilmekten koruyun
  • Kalçaları eğmeden yerdeki objeleri almak için uzun kollu tutucular kullanılabilir
  • Sandalyeler, koltuklar ve araba için dizleri kalçaların daha altındaki sevide tutabilen sert yastıklar kullanılmalıdır
  • Gevşek ve dağınık olan tüm halılar, elektrik kabloları evdeki yürüme alanlarından uzaklaştırılmalıdır

BUNLARI YAPMAYIN!!!

Hastaların, ameliyattan sonra ortalama 5–6 hafta süre ile araba kullanmaları ve normal bir sandalyede oturmaları, yedi hafta süre ile ağır çanta taşımaları, 8 hafta süre ile oturmada veya ayakta 90º’ yi aşan kalça kıvırması yapmaları, 12 hafta süre ile portatif merdivene çıkmaları yasaklanır.Rehabilitasyonun ileri dönemi veya spora dönüş döneminde hastalara, protezin uzun süreli kullanımını tehlikeye sokacak ve kalça eklemine etkisi yüksek yüklemeler yapacak futbol, basketbol, voleybol, hentbol, yüksek atlama, tenis, jogging veya koşma gibi sporlardan kaçınmaları önerilir. Bunların yerine, bu tip yüklenmelere ve yineleyen streslere yol açmayan, yürüme, yüzme, bisiklete binme (oturma yeri yükseltilerek) ve golf gibi az risk içeren sporlar tavsiye edilir.

  • Bacak bacak üzerine atmayın
  • Kalçalarınızı 90 dereceden fazla kıvırmayın
  • Ayağınızın üzerinde çok fazla içe veya dışa doğru dönmeyin
  • Uyurken bacakların arasında yastık olsun


KAYNAKLAR:

  1. TOTBİD 2013;12:292-308, Total hip arthroplasty, rehabilitation
  2. TOTBİD 2013;12:207-2014, Preoperative planning and its signifiance
  3. TOTBİD 2013;12-201-206 Indications for total hip arthroplasty and patient selection
Önceki İçerikBebeğimi Kundaklamalı Mıyım?
Sonraki İçerikAyak bileği burkulması: Nasıl iyileşir?
2016 yılında Dumlupınar Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon bölümünden mezun oldum.Mezun olduktan sonra bir yıl nörolojik rehabilitasyon alanında çalıştım.Şu an pediatrik rehabilitasyon alanında çalışmaktayım.Bilimin ışığında kanıta dayalı çalışılması gerektiğini düşünüyorum.Mesleki ilgi alanlarım ortopedik rehabilitasyon ve sporcu rehabilitasyonu.
TEILEN

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here